Mens en computer samen blunderen niet
Schaken door Giel Hendrix
Napoleon en Wellington hebben de tactiek vooraf bepaald en kijken nu vanaf een heuvel naar de mêlee van twee vechtende legers. Zo ongeveer ("een beetje overtrokken natuurlijk dat beeld") ziet Jan van Reek de tweekamp die hij met zijn vrienden van Chess Events Maastricht heeft georganiseerd in het Centre Ceramique.
Schaken tegen de computer is al ouderwets. Sinds Gari Kasparov met zijn elo rating (zeg maar schaak-IQ) van 2800 schaakcomputers als Deep Junior en Deep Fritz (vergelijkbare elo van 2700) in bedwang kan houden is het spannende een beetje afvan de uitdaging. Mede vooral omdat Kasparov in de tweekamp tegen het 'robotbrein' van Fritz bijna de mist in ging door een afschuwelijke menselijke blunder. Dan gaat de lol er heel snel af. Want schakers zijn perfectionisten, gruwen van blunders. In tegenstelling tot 'gewone'. mensen die smullen van bloopers. Want wat is er mooier dan een doelman die over de bal heen maait en de bal in zijn doel ziet rollen of een motorracer die op volle snelheid van zijn machine gekatapulteerd wordt als de remmen blokkeren. Leedvermaak om menselijk falen als krenten in de pap. Laat dat bordje maar voorbij gaan aan de schakers. "Partijen waarin een blunder gemaakt is, willen schakers zo snel mogelijk vergeten", zegt Jos Uiterwijk, computerdeskundige en mede-organisator dezer dagen in Maastricht. "Daar hoor je ze achteraf bijna nooit over praten. laat staan lachen."
Nou, Jan van Reek heeft er iets op gevonden. Hij, de 57-jarige eindspelspecialist uit Margraten, stopte een aantal schaakwijsheden (waaronder de kennis van Fritz) in de computer en gaf die twee aankomende schaaktoppers (Daniel Stellwagen van 16 jaar en de 15-jarige David Baramidze) als hulpmiddel voor hun tweekamp. Beide schakers mogen de hulp inroepen van die computers bij het bepalen van hun zetten. Het is al eens eerder gedaan in advanced schaken, maar dit keer wordt gespeeld in het klassieke tempo. "Complete chess", noemt Van Reek de combinatie van advanced en klassiek. Van Reek is helemaal bezeten van computers en schaken. "Blunders uitgesloten", zegt Van Reek met voldoening. "Het spel komt op een hoger niveau te liggen. Van wedstrijdvervalsing is geen sprake. Beide spelers hebben dezelfde hulpmiddelen. Maar uiteindelijk komt het toch op de schakers aan. De computer moet je zien als de rekenaar van de twee, de schaker als de strateeg, de veldheer." Vandaar natuurlijk de associatie met Napoleon en Wellington.
In het speelzaaltje verdelen de Duitser Baramidze en Stellwagen hun aandacht tussen het schaakbord en de computer, terwijl Geurt Gijssen als arbiter de zaak in de gaten houdt. Gijssen kent de combinatie van schaken en computer als geen ander. Vorig jaar was hij in New York als jurylid bij het treffen tussen Kasparov en Deep Junior.
Een stuk of zes computerschermen en een vijftiental lege stoelen vormen het décor voor de mechanische tweekamp. Af en toe wandelt een schaakliefhebber binnen. maar dat zegt niets over de publieke belangstelling, weet Jan van Reek. Toen vorig jaar Bareev in Maastricht tegen de computer speelde (Hiarcs) keken wereld zo'n 35.000 mensen via de PC mee over de schouder van analist Van Reek. "Verspreid over alle continenten. Zoveel zullen het er dit jaar niet zijn, maar ik reken toch wel op zo'n 1000 virtuele bezoekers per dag."
Bij het verlaten van het Centre Ceramique, als na iets meer dan vier uur schaken Baramidze met wit Stellwagen heeft verslagen, blijft één vraag echter in het luchtledige zweven: Zijn we nu getuige geweest van een tweekamp waarbij twee mensen geholpen zijn door computers of zijn de computers geholpen door de mensen?