Magische stukken
Schaken door Hans Ree
Vorig jaar schreef de comnputergeleerde Steven Pemberton over een experiment waarin de prestaties van schakers werden vergeleken die op verschillende manieren hun zetten uitvoerden. Er waren drie mogelijkheden: met een computermuis, met een toetsenbord of met houten stukken op een houten bord, waarbij sensoren de zetten oppikten. Snelheid was van belang en met de muis ging het verreweg het snelst. Toch leverde schaken met echte stukken de beste resultaten op. De zetten waren langzamer, maar kennelijk sterker.
De uitkomst verbaasde me niet. Intelligentie zit niet alleen in het hoofd, maar ook in de vingers en soms komt het je zelfs voor alsof de intelligentie in het gereedschap zit. De meeste mensen weten niet waar de letters op hun toetsenbord zitten, hoogstens de letters qwerty aan het begin. Als ze gaan schrijven, vinden hun vingers vanzelf de weg. Een tennisser die goed in vorm is heeft niet het idee dat hij de bal stuurt, maar dat hij de bal helpt om de plaats te vinden waar die zelf naar toe wil.
Zo is het ook met de schaakstukken, die onze vrienden zijn. Als het goed gaat, breng je ze slechts naar de velden waar ze zelf willen zijn. De intelligentie zit in het materiaal en je komt er tastend mee in contact, zo lijkt het althans. De Britse meester Alexander schreef eens dat hij zich in een partij tegen Botwinnik al verloren had gevoeld door de vastberaden manier waarop die zijn eerste zet 1.c2c4 speelde en vervolgens opschreef. Als Botwinnik zijn zet met een muisklik had uitgevoerd had het vast minder indruk gemaakt.
De afgelopen week speelden Daniel Stellwagen en de jonge Duitse meester David Baramidze in Maastricht een korte match van vier partijen waarin alles met de muis ging; 'Complete Chess' werd het genoemd en het lijkt op de wedstrijden die ieder jaar in de Spaanse stad Leon worden gespeeld en daar 'Advanced Chess' heten. Beide spelers mogen tijdens de partij de computer gebruiken, zowel een databank met meer dan 2 miljoen partijen als een batterij van schaakprogramma's om de stellingen te analyseren. Het verschil met Leon was dat er in Maastricht een bedaard klassiek speeltempo gold: 40 zetten in 2 uur, dan 20 zetten in 1 uur en ten slotte een kwartier plus 30 seconden per zet voor de rest van de partij.
Uit de eerste twee partijen kreeg je niet de indruk dat die formidabele hulpmiddelen tot een hoger spelpeil leidden. In de eerste partij verloor Stellwagen een eindspel dat hij vrij makkelijk remise had kunnen houden en in de tweede partij overkwam Baramidze hetzelfde. De houten stukken waren in de doos gebleven en konden hun magische krachten niet aan de spelers overbrengen.
Schaken door Hans Ree
De match tussen Daniel Stellwagen en David Baramidze waar ik vorige week over schreef werd ten slotte met 2,5-1,5 gewonnen door Stellwagen. Baramidze zei na afloop dat hij het wel gemakkelijk vond om te schaken met hulp van een computer en dat heeft misschien tot zijn nederlaag bijgedragen, want het is wel degelijk moeilijk. Wie het makkelijker vind vertrouwt de computer waarschijnlijk te veel. Spoedig zullen die twee elkaar zonder computerhulp bestrijden, want afgelopen week begon een toernooi in Duitsland waaraan ze beiden meedoen.