Rebel en Van Wely in evenwicht
Eric van Reem
Na 1946 (MSV Toernooi, Euwe won) is er op schaakgebied niet veel meer gebeurd in de oudste stad van Nederland. Om Maastricht op de schaakkaart te zetten werd in maart 2000 de Stichting Chess Events Maastricht opgericht door Maarten van Gils, Jan van Reek en Daan Brorens. De doelstelling van de stichting is om schaakevenementen te organiseren van meer dan plaatselijke betekenis, liefst met internationale uitstraling en van een zo hoog mogelijk niveau.
Dat resulteerde in het jaar 2001 in een match van zes partijen tussen de hoofdredacteur van dit blad, John van der Wiel en het computerschaakprogramma Rebel Century 3.0 van de in Deventer woonachtige programmeur Ed Schröder. Van der Wiel maakte naam met zijn succesvolle theorie over de manier waarop mensen tegen computer-programma´s moeten schaken. De drakendoder verloor echter twee partijen van Rebel, zijn eerste verliespartijen tegen een computer. Rebel won de match met 3,5-2,5. Dat van der Wiel zich nog steeds flink over die nederlaag ergert, bevestigde Rebels tegenstander van dit jaar, Nederlands kampioen Loek van Wely. „Ja, ik heb John voor de match nog even gebeld en hij vertelde me meteen dat hij vorig jaar had moeten winnen. Hij heeft me weinig tips kunnen geven, maar was ervan overtuigd dat ik de match wel zou kunnen winnen.“
Maar zo gemakkelijk zou dat niet worden: Rebel Century is het afgelopen jaar flink verbeterd, de nieuwe versie van het programma won afgelopen oktober samen met Chess Tiger het Open Nederlands Kampioenschap in Leiden. In de laatste Zweedse ratinglijst van februari komt Century 4 binnen op de zesde plaats met een computerrating van 2675, dat zijn rond de 85 punten meer dan de vorige versie (Shredder6 voert die lijst aan met een rating van 2715) Niet alleen het programma zelf is een stuk sterker geworden, ook de hardware was weer sneller dan vorig jaar: Rebel draaide op een PC van sponsor Paradigit Computers met een Athlon XP1900+CPU (1600Mhz) en 512 MB RAM. Rebel auteur Schröder durfde niet te voorspellen wat de uitslag zou worden. Voor van Wely leek het erop dat deze match op een slecht moment kwam: tegen een computer is een moment van onoplettendheid meestal fataal en gezien de matige vorm waarin de Nederlands kampioen in Wijk aan Zee en Moskau verkeerde, leek een overwinning voor Rebel Century niets in de weg te staan.
De Tilburger had zich een weekje met het programma beziggehouden om de sterke en zwakke punten van het programma te ontdekken. „Dat is ook ruim voldoende geweest, het is onzin een maand van tevoren de engine te krijgen.“ Van Wely verwees met zijn opmerking naar de match Kramnik-Fritz, die eigenlijk ook in februari gespeeld zou worden, maar nu pas voor oktober in Bahrain gepland is. In Maastricht werd weer eens duidelijk dat schaken steeds meer een internetsport is geworden. In het „Centre Ceramique“ waren nauwelijks bezoekers aanwezig, maar de live-uitzending op het internet op de fraaie website www.chessevents.nl trok in de matchweek van 19 tot 22 februari rond de 10.000 bezoekers vanuit de hele wereld, die de live-analyses van Jan van Reek zeer waardeerden. Op het ICC werden de partijen dagelijks door rond 300 schaakliefhebbers gevolgd. En de kijkers kregen waar voor hun geld: alle partijen eindigden in een beslissing, opvallend daarbij was dat alle partijen met wit werden gewonnen. De eerste partij was meteen de langste van de match.
Loek van Wely moest dus al op de tweede dag proberen terug te slaan en liet een perfect staaltje anti-computerschaak zien.
Een gemakkelijke dag voor wit. Iedereen kon deze keer op tijd gaan eten. Ed Schröder was vanzelfsprekend niet blij met het spel van zijn programma in de tweede partij en ging met knikkende knieën richting Centre Ceramique voor de derde krachtmeting. Rebel speelde echter een fantastische partij, volgens commentator Jan van Reek de beste partij van een computerprogramma ooit gespeeld.
Commentaar op het ICC: „Van Wely speelde als een idioot in deze partij“. Met deze overwinning was het duidelijk dat Rebel opnieuw geen match tegen een mens zou gaan verliezen. Na zeges tegen Joesoepov in 1997, Anand in 1998 en van der Wiel in 2001 volgde dus minstens een gelijkspel in 2002 tegen van Wely. Maar in de laatste partij had Loek wit en dat bleek in deze match een machtig wapen.
Overigens werd pas laat in het jaar 2001 bekend dat deze match in Maastricht gespeeld zou worden. In juli 2001 overleed Maarten van Gils, één van de oprichters van de stichting. Na het overlijden is besloten door te gaan met de stichting, met Jos Uiterwijk als nieuwe voorzitter. Ook in 2003 zal een match mens-machine worden gespeeld.