Rebel verrassend winnaar in tweekamp
John van der Wiel valt van zijn voetstuk
Minze bij de Weg
Na het omstreden Nederlands kampioenschap schaken in 2000 werd alom de loftrompet gestoken over John van der Wiel. Als geen ander had hij laten zien hoe een menselijke schaker een computerprogramma moet aanpakken. Na zijn ongeslagen serie partijen tegen computers in vele AEGON-toernooien werd hij beschouwd als de computerbestrijder par excellence.
Het was daarom een goed idee van de kersverse Stichting Chess Events Maastricht om een tweekamp te organiseren tussen het Nederlandse programma Rebel van Ed Schroder en grootmeester Van der Wiel. Een match met normaal speeltempo om de ware krachtverhoudingen te meten.
Iedereen die enig verstand heeft van computerschaak riep vooraf: nu zal eindelijk duidelijk worden dat de mens nog steeds beter schaakt dan de machine. De eerste helft van de tweekamp, die verspreid was over twee periodes van drie dagen, leek hen in het gelijk te stellen. Van der Wiel nam een 2-1 voorsprong en dat had evengoed 2,5-0,5 of zelfs 3-0 kunnen zijn. Gert Ligterink riep in de Volkskrant Van der Wiel uit tot drakendoder.
Hoe anders verliep het tweede trio partijen. Nu was Rebeloppermachtig en mocht Van der Wiel blij zijn dat hij aan 3-0 ontsnapte. Met twee overwinningen en een genaderemise, overigens vanuit verloren stelling, bracht Rebel Century 3.0 de match met 3,5-2,5 op zijn naam.
Hoe kijkt Van der Wiel terug op de strijd?
"Met een hoop ergernis en kwaadheid op mezelf. Ik heb in een stuk of vijf partijen kunnen winnen en zitten knoeien. Als je die partijen doorloopt... Ik had zonder meer gewonnen als ik normaal in vorm was geweest. Ik vond Rebel deze keer in het eindspel opmerkelijk goed, terwijl er aan het middenspel wel wat mankeerde. Daar zaten een paar rare dingen in. Ik had verwacht dat hij in het eindspel wel iets doms zou doen, maar dat speelde hij best goed. Alleen in dederde partij greep hij aan het begin van het toreneindspel meteen mis. In de laatste partij heb ik twee winsten gemist. Een in het begin en een verderop. Maar die kreeg ik alleen omdat Rebel het zelf verkeerd deed."
Het viel op dat de tweede helft van de match qua karakter zo verschilde van de eerste.
"Dat was per ongeluk. Toen ik in de vierde partij 1. c4 speelde meende ik te weten wat ik zou krijgen. Ik verwachtte Slavisch. 1. .. c5 was een verrassing en het pionoffer was een tweede verrassing voor mij. Ik had daarna op al moeten slaan, dan is wit in het voordeel. In de partij daarna, de vijfde, zag ik het verschil niet tussen Le7 (zoals in de partij) en eerst Pf6. Als ik dat doe heeft hij geen kans op een stukoffer zoals in de partij. Dat is het risico als je openingen speelt die je zelf niet helemaal goed kent."
Het echte anti-computerschaak kwam er lang niet altijd van.
"Ik vond dat Rebel goed was ingesteld op het anti-computerschaak. Dat heeft alles te maken met het openingenboek."
De openingen verschilden ook steeds.
"Ik heb bewust iedere keer iets anders tegen 1. e4 gespeeld. Ik wilde een aantal dingen uitproberen en ik verwachtte ook dat er aan het boek gesleuteld zou worden na de partij. Ik deed het ook uit nieuwsgierigheid."
Is de strijd gestreden nu het bolwerk Van der Wiel is gevallen?
"Absoluut niet. Als ik in vorm ben hoor ik te winnen. Ik moet tot iets beters in staat zijn."
Ervaring opdoen
Ervaring opdoen Met de match trad de stichting Chess Events Maastricht voor het eerst naar buiten. Maarten van Gils, penningmeester van de stichting, vertelt over het hoe en waarom.
"We hadden steeds allerlei plannen, maar er kwam nooit wat van. Daarom zijn we op een gegeven moment maar begonnen iets te organiseren om te kijken hoe het aanslaat. De bijdrage van het Maastrichtse bedrijfsleven valt tot nu toe tegen. Het is moeilijk schaken bij een grote sponsor onder te brengen. Het gaat hen daarbij niet om het geld, maar om de exposure. Rebel betaalt nu de helft van de begroting en we hebben de locatie, het Centre Céramique, gratis. Dat laatste scheelt natuurlijk behoorlijk. De computer komt van een plaatselijke computerleverancier. We zouden het liefst een sterk weekendtoernooi of iets dergelijks willen organiseren, maar we hebben tot nu toe weinig organisatie-ervaring. Ook daarom zijn we begonnen, we willen ervaring opdoen. En met het organiseren van een match lopen we weinig risico."
Hoe staat het met de belangstelling?
"Die is goed. Met name op internet bleek er grote belangstelling te zijn, veel meer dan we hadden gedacht. In Venlo is in augustus 2000 een interland tussen Nederland en Duitsland georganiseerd. Daar deed de pers niets mee. Nu je iets met een computer doet slaat het wel aan. Ook de plaatselijke pers toonde goede belangstelling."
En nu?
"Ons volgende plan is het organiseren van het Internationaal Jeugdschaaktoernooi deze zomer. Dat toernooi rouleert in Limburg en dat willen we ondersteunen. Daarom zal het dit jaar in Maastricht worden gehouden, misschien hier in het Centre Céramique."
De match Rebel - Van der Wiel geanalyseerd
Jeroen Noomen
Voor de match tegen John van der Wiel was Rebel Century goed voorbereid. Ik had de moeite genomen om al Johns partijen tegen computers goed te bestuderen en te kijken wat voor soort stellingen hij na probeerde te streven. Ook zijn gekozen openingssystemen kwamen aan de orde. Twee weken voor de match begon ik met het bijschaven van Rebels openingsboek en het maken van speciale toernooiboeken.
John is iemand die zeer goed weet waar de zwaktes van computers liggen. Hij kiest systemen uit die strategisch van aard zijn, vaak met geblokkeerde of halfgeblokkeerde pionnenstructuren, waarin de tactiek nauwelijks aan de orde komt. Wat me opviel, is dat John niet gaat voor 'de beste zet', maar voor 'het meest geschikte speltype'. Daarop moest Rebel uiteraard worden geprepareerd, want zonder degelijke openingsvoorbereiding zou m.i. Van der Wiel vrij spel hebben om zijn systemen op het bord te brengen.