Schaakcomputer met knikkende knieën
Bert Saarloos
SCHAKEN Een computer hoeft niet naar de wc, kent geen honger of dorst, is nooit moe, raakt niet afgeleid en heeft een oneindig' geheugen en dito rekencapaciteit. Als de mens daartegen probeert op te boksen, is het bij voorbaat een verloren strijd. Behalve dezer dagen in Maastricht. Daar speelt een computer met knikkende knieën' tegen een gewone sterveling'.
John van der Wiel, de 41-jarige Rotterdammer, is slimmer dan de computer. Nou ja, de schaakcomputer in ieder geval. Als een computer kan transpireren, dan zweet hij momenteel peentjes. In het Centre Céramique in Maastricht mag de Nederlandse schaakcomputer Rebel 11 proberen tegen Van der Wiel overeind te blijven. Meer hoop' zal het chipwonder uit Deventer niet koesteren. Van der Wiel heeft de duizelingwekkende score van 24,5 tegen 3,5 in de strijd tegen de siliconen. Alleen in 1990 in Brussel verloor de speler een partij, maar dat was in een simultaan en telt eigenlijk niet. Vedetten als Gary Kasparov en Viswanathan Anand kunnen niet aan hem tippen. Daarom kijkt de hele schaakwereld uit naar de confrontatie in Maastricht. De ontwerper van Rebel, Ed Schröder, komt zelf elke dag uit Deventer om de zetten van zijn geesteskind uit te voeren. De arbiter is Geurt Gijssen, de beste ter wereld.
Jongere versies van Rebel hebben al naam gemaakt. In 1997 veegde 'The Thing' de vloer aan met Arthur Joesoepov, een jaar later ging ook huidig wereldkampioen Anand eraan. Rebel 10 werd vorig jaar vierde in het WK computerschaak. Voor de kenners: uitgerust met een 450 MHz KryoCooled AMD-K6-2 processor, 128 Mb EDO Ram, 512 Kb second lever cache en 250.000 NPS. Voor de digibeten: een héle goede computer. En Rebel 11 is nog beter, wordt door velen de sterkste schaakcomputer van het moment genoemd.
Maar John van der Wiel is wat anders dan een schaakcomputer. Eigenlijk helemaal geen bovenmatig getalenteerde schaker. Van der Wiel is wel internationaal grootmeester, maar behoort in het spelen tegen mensen niet tot de wereldtop. Maar in het schaken tegen de machine blijkt hij de beste ter wereld. Wat is het geheim van de computerkiller? -"Je moet anders spelen dan tegen mensen. Je moet het niet op rekenwerk laten aankomen, want dan verlies je het altijd van een computer. De clou is niet de béste zet te spelen, maar de zet die je brengt naar een stelling waar je met alleen puur rekenwerk niet verder komt. In dat soort stellingen zijn computers doorgaans heel slecht", verklaart Van der Wiel. "Tegen mensen werkt dat niet. Die kunnen die stellingen vaak wel goed aan."Maar waarom is uitgerekend híj daar zo goed in. "De meeste schakers hebben moeite met níét de beste zet te spelen. Je moet trouwens ook de computer het initiatief durven gunnen en heel geduldig zijn." En dat is Van der Wiel.
Het wordt een marathonzit van bijna zes uur. Van der Wiel moet geregeld de glazen kooi uit. Een kopje koffie halen, even de benen strekken, de geest een paar minuten rust gunnen of een excursie naar het toilet maken.' Heeft een computer allemaal geen nood aan. Maar wel zijn bediener, Ed Schröder. Die heeft vooral behoefte aan een shaggie zo eens per half uur. Ondanks de menselijke ongemakken heeft Van der Wiel duidelijk de beste papieren. Tot de 33ste zet. Daar mist hij de variant die vrijwel zeker naar winst zou leiden. Net op het moment dat een ongelofelijke takkeherrie losbarst. Op de begane grond van het Centre houdt de gemeente Maastricht haar nieuwjaarsreceptie. Met als top of the bill' een muziekbandje, gespecialiseerd in covers. Ze begint met Dizzy Miss Lizzy, dat wil wel dreunen. --Daarna volgen vooral Beatles-nummers. Daan Brorens, voorzitter van het organisatiecomité, spoedt het schaakzaaltje uit. Om mee te zingen. Hij is een fervente Beatles-fan. John van der Wiel geniet er duidelijk minder van. Ook al zitten er drie verdiepingen en twee glazen deuren tussen, "ik heb de muziek toch wel duidelijk meegekregen. Maar daar heeft het denk ik niet aan gelegen.' Na zeventig zetten eindigt de partij in remise. Vandaag en morgen (vanaf 13.00 uur) de volgende delen van mens tegen siliconen.