Stellwagen overspeelt Van Wely
Johan Hut - 13 mei 2005
Met opvallend gemak heeft Daniel Stellwagen de curieuze schaakmatch tegen Loek van Wely gewonnen. De achttienjarige grootmeester uit Soest won twee keer en speelde de andere twee partijen remise. Vanwege de afwijkende spelregels was het belang van de match niet groot, maar Van Wely, die altijd in is voor rare uitdagingen en bekendstaat om zijn grote mond, zal met de staart tussen de benen naar Tilburg zijn teruggereisd.
Gedurende de vier partijen in Maastricht mochten beide topschakers voortdurend een computer raadplegen. Beiden maken thuis veel gebruik van schaaksoftware, in tegenstelling tot Jan Timman, die vindt dat het laten doorrekenen van varianten ten koste gaat van de eigen creativiteit. Stellwagen en Van Wely merkten beiden op dat het gebruikmaken van een computer tijdens de partij bijzonder zwaar is. Ze konden tussendoor niet ontspannen rondlopen, maar bleven maar achter hun scherm aan het werk. Bovendien konden ze geen moment verslappen, omdat ze wisten dat de tegenstander ieder moment van onachtzaamheid genadeloos zou afstraffen.
In de derde en vierde partij kwam er een bijzonderheid bij, namelijk dat in de beginstelling de stukken in een andere volgorde stonden dan normaal (randomschaak). Daardoor konden de spelers niet teren op kennis van openingen. Wel bleek in beide partijen dat er na een zet of vijftien een ‘normale’ stelling op het bord was gekomen en waren de partijen van hoog niveau.
Donderdag in de derde partij vloog Van Wely zijn jonge tegenstander al snel naar de strot. Die verdedigde zich accuraat en kwam op tijd met een tegenactie. Het eindspel kon Stellwagen vervolgens eenvoudig remise houden. Gister in de laatste partij verraste de Soester scheikundestudent iedereen door de Nederlands kampioen volledig te overspelen. Eerst stak hij een machtige vrijpion op e5 als een bajonet in de zwarte stelling, om vervolgens met groot aplomb een paard op d6 te zetten. De arme Van Wely kon niets anders dan een toren te geven voor dat paard en met een dameuitval te gokken op eeuwig schaak. Gokken tegen een computer is echter zinloos en zelfs zonder computer zou Stellwagen zijn voordeel waarschijnlijk niet meer hebben weggegeven.
Over de betekenis van de overtuigende 3-1 zal nog wel worden gefilosofeerd. In normale schaakpartijen zal de uitslag dichter bij het omgekeerde zijn. Welke krachten van Van Wely worden door de computer en door het randomschaak geneutraliseerd? Voer voor wetenschappers, journalisten en trainers. Stellwagen zelf zal terug in Soest waarschijnlijk eerst een klein feestje vieren.
Stellwagen neemt voorsprong op Van Wely
Johan Hut - 11 mei 2005
Het is een zeer curieuze match, die Daniel Stellwagen in Maastricht speelt tegen Loek van Wely. Tussen de twee schakers staat een houten bord met stukken, maar beiden hebben hun ogen voortdurend gericht op een naast hen staande computer, waarop zij van alles mogen nakijken. Zij mogen databanken raadplegen, om te kijken of openingsvarianten al eerder zijn voorgekomen. Zij mogen diverse computerprogramma’s ook ingewikkelde varianten laten uitrekenen. Zelf moeten ze conclusies trekken en beslissen welke zet te spelen, dat tenminste nog wel. De computer heeft de rol van de spelers nog niet helemaal overgenomen. Maar op internetfora worden door verontwaardigde schaakliefhebbers al vergelijkingen getrokken met auto’s die de marathon rijden of vorkheftrucs die meedoen aan gewichtheffen. Nieuw is die discussie overigens niet en de achttienjarige Stellwagen deed ook vorig jaar al mee aan dit evenement.
Van Wely, die al vijf jaar kampioen van Nederland is, is voor de grootmeester uit Soest natuurlijk een reusachtige tegenstander. De sensatie was dan ook groot toen Stellwagen dinsdag de eerste partij won, nog wel met zwart. In de opening (Konings-Indisch) had hij een pion gewonnen, waarvoor Van Wely als compensatie groot ruimtevoordeel kreeg. In het middenspel maakte de Brabantse wereldtopper echter een enorme misrekening. “Ik gaf een toren voor twee lopers, maar opeens zag ik dat het maar één loper was”, was achteraf zijn onvoorstelbare commentaar.
Een ongelofelijke reactie, maar in de sport telt alleen het resultaat. Dus kon Stellwagen gister met wit ontspannen aan de tweede partij beginnen. Hij kreeg een licht overwicht, maar Van Wely reageerde alert en creëerde een vrijpion. Stellwagen kon die neutraliseren, maar een remise was daarvan direct het gevolg. Daarmee staat de scheikundestudent voorlopig op een mooie voorsprong van 1,5-0,5.
De match gaat over vier partijen, maar het wordt nog gekker. Vandaag en morgen wordt van tevoren met een soort dobbelsteen bepaald in welke volgorde de stukken op het bord worden geplaatst. ‘Randomschaak’ wordt dat wel genoemd, ofwel ‘shuffelschaak’. Openingstheorie is daarmee in één klap van generlei waarde. Voorstanders van dat spel zeggen dat het daarmee aankomt op werkelijk inzicht in plaats van kennis van theorie. Daarbij past dan toch de kanttekening dat het mogen raadplegen van een computer in tegenspraak is met die gedachte.