Aristocratisch schaak
SCHAKEN Door HANS REE
Complete Chess noemden ze in Maastricht de korte match die Loek van Wely en Daniel Stellwagen daar deze week speelden. Een conservatief mens zou het misschien complete waanzin noemen.
Er zijn vele honderden variaties op het schaakspel dat wij gewoonlijk spelen. In Progressief Schaak doet wit een zet, dan doet zwart twee zetten, wit doet vervolgens drie zetten, enzovoort. In Biljartschaak worden de stukken als biljartballen door de randen van het bord afgebogen, zodat er bijvoorbeeld in één zet Lh6-a3 gespeeld kan worden, via de rand bij f8. Je kan al die variaties natuurlijk combineren en zo zijn er bijvoorbeeld toernooien gespeeld met progressief biljartschaak.
In Maastricht werd 'advanced chess' gecombineerd met 'shuffle chess'. Ik gebruik de Engelse namen, want dat doet iedereen. Het geavanceerde schaak is een oud idee van Kasparov. De spelers kunnen alle mogelijkheden van de computer benutten: databanken van miljoenen partijen om de opening door te komen en een serie verschillende schaakprogramma's voor het middenspel en het eindspel. Zo speelden Van Wely en Stellwagen twee partijen.
Vervolgens werd er een verdere stap genomen in de richting van de complete waanzin: twee partijen geavanceerd hutselschaak. Nog steeds met computerhulp, maar nu met uitgangsstelling waarin de positie van stukken op de onderste rij door loting werd bepaald.
Het is een vorm van schaken die de laatste jaren door Robert Fischer wordt gepropageerd, maar al heel lang bestaat. Fischer heeft alleen een paar extra regels ingevoerd, onder meer een speciale vorm van de rokade.
Een van de eerste gepubliceerde hutselschaakpartijen werd in 1851 in Baden-Baden gespeeld door de Nederlandse baron Van der Hoeven en de Duitse baron Von Heydebrand und der Lasa. De mens begint bij de baron, zeggen de Duitsers, en het hutselschaak begon daar kennelijk ook. Van der Hoeven had het idee van zijn oom graaf Philip Julius van Zuylen van Nyevelt, die in 1792 het hutselschaak had bedacht. Zijn versie werd gebruikt in de derde en vierde matchpartij tussen Van Wely en Stellwagen, met het verschil dat die twee hun computers hadden.
Ik denk dat ik het in zo'n geval maar helemaal aan de computer zou overlaten en me er zelf niet mee zou bemoeien, maar Van Wely en Stellwagen hebben waarschijnlijk meer zelfvertrouwen.
In de eerste matchpartij, die nog met de gewone uitgangsstelling werd gespeeld, werd Kasparovs verwachting dat geavanceerd schaak op zeer hoog peil zou staan beslist niet bevestigd, al lag dat niet aan de computer. Die probeerde Van Wely nog te weerhouden van een van de grofste blunders uit zijn loopbaan, maar hij sloeg er geen acht op.